Dyrekcja
Bolimowskiego Parku Krajobrazowego
w Skierniewicach
ul. Jagiellońska 29
tel/fax. 046 833-37-77
e-mail: bolimowski_pk@wp.pl
|
Charakterystyka kulturowa obszaru Bolimowskiego Parku Krajobrazowego i jego okolic.
Bolimowski Park Krajobrazowy położony jest w granicach historycznego Mazowsza Zachodniego. Najstarsze ślady osadnictwa na jego terenie pochodzą z przed 12 000 lat. Jego rozkwit przypadł na okres średniowiecza, gdy władała tymi ziemiami mazowiecka linia Piastów. Z tego okresu pochodzi np. grodzisko w Starej Rawie. Liczne są też ślady osadnictwa z wzmiankowanego okresu (Suliszew, Trzcianna, Wólka Łasiecka i inne - patrz załącznik).
Około XVI wieku na terenie Puszczy Bolemowskiej, Jaktorowskiej, Wiskitskiej, Korabiowskiej i Miedniewskiej pojawili się budnicy – ludzie wolni, zajmujący się wyrębem i przerobem drzewa. Wyrabiali między innymi węgiel drzewny, potaż, garbniki, smołę i popiół. Mieszkali w prymitywnych półziemiankach zwanych budami. Największe natężenie działalności budników przypada na wiek XVIII. Widomymi śladami ich pobytu w Puszczy Bolimowskiej są rozległe, śródleśne polany a także zachowane w nazwach wielu pobliskich miejscowości słowo „budy”. Przyczynili się w znacznej mierze do wykarczowania wspomnianych obszarów leśnych. Obecnie Puszczą Bolimowską nazywa się potocznie zwarty obszar leśny liczący około 10 tys. ha, wchodzący w skład utworzonego w 1986 roku Bolimowskiego Parku Krajobrazowego. Wielokrotnie obszar obecnego Parku był świadkiem wojen i bitew: w trakcie Wielkiej Wojny z Zakonem Krzyżackim maszerowały tędy wojska króla Władysława II, w okresie „potopu” działała partia starosty Grudzińskiego, do potyczek i bitew dochodziło również podczas powstań narodowych a także w czasie I i II wojny światowej. Materialnym tego świadectwem są przydrożne krzyże, pojedyncze mogiły i cmentarze żołnierskie.
Pod względem etnicznym Bolimowski Park Krajobrazowy leży na styku podregionów: księżackiego, nieborowsko-bolimowskiego, rawskiego i mszczonowsko-wiskicko-sochaczewskiego. Ludność osiadła na terenie obecnego Bolimowskiego Parku Krajobrazowego nie odznacza się zbytnią odrębnością, silnie podlega wpływom kultury miejskiej, posiada niewiele cech dla siebie charakterystycznych. Nie bez wpływu na taki stan rzeczy miał rozwijający się dynamicznie pod koniec XIX wieku przemysł. Znaczna liczba ubogiej ludności wiejskiej migrowała wówczas do miast w poszukiwaniu pracy. W najbliższym sąsiedztwie obecnego Parku takimi ośrodkami przemysłowymi były Żyrardów i Łódź. Niemal całkowicie zanikły też tradycje ludowe. Podtrzymywane są one obecnie przez nielicznych tylko twórców. Nie istnieje miejscowa gwara. Tradycyjne, zanikające już budownictwo ludowe na omawianym obszarze nie przejawia cech indywidualnych. Zagrody otoczone płotem sztachetowym budowano na planie prostokąta, budynki ustawiano w podkowę – obory, stodoła, budynek mieszkalny. Chałupy były drewniane o bielonych ścianach, zwęgłowane na jaskółczy ogon. Dachy kryte strzechą słomianą, okna dwudzielne, poszóstne.
W połowie XIX wieku przeprowadzono przez obszar obecnego Bolimowskiego Parku Krajobrazowego trasę Warszawsko Wiedeńskiej Drogi Żelaznej. Stąd niekiedy napotkać można jeszcze zabudowania wiejskie wzniesione z materiałów służących niegdyś do rozbudowy linii kolejowych. Czasem spotyka się jeszcze budynki inwentarskie, do budowy których użyto brył rudawca. Na rozpatrywanym terenie występuje ciekawa, specyficzna dla obszarów osadnictwa leśnego toponomastyka. Na obrzeżach Bolimowskiego Parku Krajobrazowego usytuowane są dwa miasta: Skierniewice i Żyrardów. Skierniewice nabyły prawa miejskie w 1457 roku i przez długi czas (do 1795 roku ) były rezydencją Arcybiskupów Gnieźnieńskich. Żyrardów powstał w 1829 roku jako osada przyfabryczna w dobrach Ruda Guzowska. Do dziś zachował XIX-wieczny układ urbanistyczny z zabudową w stylu manchesterskim. Prawa miejskie uzyskał w 1916 roku. Miastami były niegdyś również Bolimów i Wiskitki. Bolimów prawa miejskie uzyskał około roku 1370, Wiskitkom nadano je przed 1349 rokiem. Po powstaniu Styczniowym, Komitet Urządzający w imieniu cara Aleksandra II decyzją z 1 IV 1870 roku oba miasta praw tych pozbawił.
Archeologia
Na obszarze Bolimowskiego Parku Krajobrazowego znajduje się 489 stanowisk archeologicznych (stan na dzień 31.12.1995 r.) o różnej wartości naukowo – poznawczej. Datowane są one od epoki paleolitu po czasy nowożytne Północna część Parku to przede wszystkim stanowiska z okresów pradziejowych. Odnaleziono tu ślady pobytu paleolitycznych łowców (Wydmy Nieborowskie), a także relikty osad kultury pucharów lejkowatych i amfor kulistych pochodzących z młodszej epoki kamienia (m.in. rejon Dzierzgowa, Grabie gm. Puszcza Mariańska). Występują także liczne cmentarzyska ciałopalne epoki żelaza: kultury łużyckiej, pomorskiej, grobów kloszowych oraz przeworskiej (m. in. w Kęszycach, Sierzchowie, Woli Szydłowieckiej, Samicach). Bardzo interesujący jest zespół osadniczy kultury przeworskiej w Wólce Łasieckiej, złożony z osady, cmentarzyska i 3 kurhanów. Najnowsze znaleziska archeologicznych to zespół kurhanów pod „Rawentem”, jak również odnalezione nad zalewem w Skierniewicach, pochodzące sprzed około 10.000 tyś. lat szczątki tura. Wczesne i późne średniowiecze i okres nowożytny dominują w południowej części Parku. Wyróżniają się tu grodziska pochodzące z XIII/ XIV – XV w. (Stara Rawa, Rzeczków, Dzwonkowice). Obok nich inne obiekty obronne charakteryzujące się własną formą krajobrazową: kopce podworskie z XV – XVII w.( Żelazna, Dębowa Góra, Wólka Łasiecka). Wszystkie obiekty o charakterze obronnym zgrupowane są wzdłuż rzeki Rawki. Świadectwem pobytu czy działalności człowieka na tym terenie, oprócz wspomnianych tutaj pochodzących z poszczególnych epok stanowisk, są śladowe znaleziska przede wszystkim ceramiki. Przeważnie ma to znaczenie jedynie statystyczne. Niekiedy jednak okazuje się, że śladowe znaleziska, po badaniach poszerzają naszą wiedzę o konkretnym rodzaju i funkcji obiektu. Warto wspomnieć, iż w sąsiedztwie dzisiejszego Bolimowskiego Parku Krajobrazowego w XIV w. biegł ważny szlak europejski łączący Morze Bałtyckie z Morzem Czarnym. Jego odcinek Toruń – Lwów, prowadził przez Łowicz, Skierniewice i Rawę Mazowiecką. Od tego szlaku odchodziła na wschód droga z Łowicza do Sochaczewa przez Bolimów.
Pałace
Najcenniejszym zabytkiem położonym w granicach Bolimowskiego Parku Krajobrazowego jest zespół pałacowo-parkowy w Nieborowie. Fundatorem pałacu był kardynał prymas Michał Stefan Radziejowski. Pałac zbudowany został, na miejscu wcześniej istniejącego dworu, przez Holendra Tylmana z Gameren w latach 1690 – 1696. Od roku 1774 do 1945 Nieborów stanowił własność rodu Radziwiłłów. W skład kompleksu pałacowego wchodzą między innymi: pałac, wozownia, dawna manufaktura, oficyna, oranżeria oraz dwa parki: geometryczny, w stylu francuskim i park angielski wraz z kanałem i stawem. Zabytek o znaczeniu krajowym.
Zabytkiem o znaczeniu regionalnym jest zespół pałacowo–parkowy znajdujący się w miejscowości Kamion.
Dwory
Wszystkie istniejące na terenie Bolimowskiego Parku Krajobrazowego dwory pochodzą z XIX i początków XX wieku. Posiadają one zróżnicowane układy przestrzenne i formy architektoniczne. Dwory te z reguły otoczone są parkami pochodzącymi z okresu ich powstania. Są to obiekty zabytkowe o znaczeniu regionalnym.
Do ciekawszych dworów na obszarze Bolimowskiego Parku Krajobrazowego należą między innymi obiekty w Trzciannie, Woli Szydłowieckiej, Paplinie, Wędrogowie i Woli Pękoszewskiej.
Założenia parkowe
Do specyficznych a jednocześnie niezwykle cennych założeń parkowych w skali kraju należy założony w 1778 roku przez Helenę z Przeździeckich Radziwiłłową park romantycznosentymentalny w Arkadii zrealizowany według projektu Szymona Bogumiła Zuga, Henryka Ittara i Aleksandra Orłowskiego. W parku znajdują się: Świątynia Diany, Domek Gotycki, Jaskinia Sybilli, Dom Murgrabiego z Łukiem Kamiennym, Przybytek Arcykapłana, Akwedukt Rzymski i in.
W sąsiedztwie parku znajduje się dom młynarza z przełomu XIX i XX wieku, w którym w latach 1893 – 1903 mieszkała Maria Konopnicka. Do najciekawszych na trenie Parku można zaliczyć parki w Nieborowie, Trzciannie, Kamionie, Wycześniaku i Woli Pękoszewskiej. Istniejące w obrębie Bolimowskiego Parku Krajobrazowego wiejskie i przydworskie założenia parkowe stanowią cenne dziedzictwo kulturowe i posiadają wysoką wartość przy-rodniczą. Pośród odsłoniętych przestrzeni rolniczych pełnią rolę swoistych „oaz” i ostoi przy-rody. Wiele z drzew we wspomnianych założeniach parkowych jest chronionymi prawnie pomnikami przyrody. Parki te i ogrody cenne są także ze względu na swą różnorodność bio-logiczną. Dla badacza kultury i obyczajów stanowić mogą źródło do wiedzy o panującej niegdyś „modzie” w ogrodnictwie i ogrodowo – parkowych rozwiązaniach przestrzennych. Ponadto posiadają niezaprzeczalne walory krajobrazowe.
Zespoły sakralne
Na terenie Bolimowskiego Parku Krajobrazowego znajduje się kilka, istotnych dla tra-dycji kultury, obiektów sakralnych. Pochodzą one w większości z XVII-XIX wieku. Należą do nich:
Kościół parafialny pod wezwaniem Świętej Trójcy w Bolimowie ufundowany przez sę-dziego ziemskiego sochaczewskiego Stanisława Nieborowskiego. Wzniesiony w latach 1660 – 1667, konsekrowany w 1675 roku. Wcześniej na tym samym miejscu, zwanym „Poświętne” (co sugeruje, iż było ono od dawna związane z kultem) stał od XIII wieku drewniany kościół pod tym samym wezwaniem, rozebrany po „potopie” szwedzkim. Obecny kościół zbudowany został w stylu późnorenesansowym w typie kalisko–lubelskim.
Kościół pod wezwaniem Świętej Anny w Bolimowie erygowany w 1635 roku staraniem mieszczan na miejscu wcześniejszej drewnianej świątyni pod tym samym wezwaniem. Zbudowany został także w stylu późnorenesansowym w typie kalisko–lubelskim.W murach zewnętrznych od strony południowej i zachodniej tkwią pociski artyleryjskie wystrzelone przez Niemców w trakcie działań wojennych w 1914 roku.
Zespół kościelno – klasztorny w Miedniewicach powstały w latach 1692 – 1748 jest trady-cyjnym miejscem pielgrzymek, związanych z kultem obrazu Matki Boskiej Miedniewickiej. Obraz ten (a właściwie drzeworyt) znajduje się w kościele pod wezwaniem Najświętszej Ma-rii Panny i Świętego Józefa. Kościół został wybudowany według projektu Józefa II Fontany, z którym współpracował Tomasz Bellotti. Jest on orientowany, na planie wydłużonego prosto-kąta z węższym prezbiterium, zbliżonym do kwadratu. Wyposażenie kościoła jest barokowe. Klasztor zaś zamknięty jest czterema skrzydłami, na planie zbliżonym do kwadratu, z wiry-dażem pośrodku. Jest on siedzibą sprowadzonych tu w 1681 roku przez ówczesnego właści-ciela Miedniewic, Wiktoryna Grudzińskiego, Ojców Reformatów.
Kościół parafialny pod wezwaniem Matki Boskiej Bolesnej w Nieborowie, wzniesiony w latach 1871 – 1883 według projektu K. Braumana w stylu neogotyckim.
Zespól klasztorny Ojców Marianów w Puszczy Mariańskiej – w jego skład wchodzą: modrzewiowy kościół parafialny wzniesiony w 1673 roku, rozbudowany w roku 1700 – częściowo spłonął w 1993 roku (zachowało się prezbiterium), klasztor, obecnie plebania - budynek murowany, wzniesiony około 1680 roku, w XIX wieku przebudowany, szkoła klasztorna, wzniesiona w 1782 roku – obecnie budynek mieszkalny. Obok zespołu klasztornego usytuowany został w 1906 roku cmentarz. W miejscowości znaj-dują się również liczne pamiątki, związane z pobytem króla Jana III Sobieskiego, który przy-bywał tutaj do swojego spowiednika o. Stanisława Papczyńskiego, założyciela Zgromadzenia Ojców Marianów.
Kościół parafialny pod wezwaniem Świętych Szymona i Tadeusza Judy w Starej Rawie z drewnianą dzwonnicą. Modrzewiowy, wybudowany z fundacji prymasa Teodora Potockiego w latach 1731 – 1751. Do dnia dzisiejszego zachowane są drewniane konfesjonały z XVI wie-ku i krucyfiks z 1540 roku, pochodzące z wcześniej istniejącego tu kościoła. Przy kościele zabytkowy cmentarz.
Kościół pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża w Jeruzalu z drewnianą dzwonnicą z roku budowy kościoła . Obiekt murowany, wzniesiony w stylu barokowo – klasycystycznym w ro- 1798. Obok kościoła zabytkowy cmentarz.
Kościół parafialny pod wezwaniem Świętego Antoniego w Bartnikach, wzniesiony w sty-lu neogotyckim w latach 1906 – 1909, z fundacji Feliksa i Emilii Sobańskich. Przy nim cmentarz.
XX LAT BOLIMOWSKIEGO PARKU KRAJOBRAZOWEGO 1986 – 2006 Z rozległych, nieprzebytych puszcz, rozciągających się niegdyś między Wisłą, a Bzurą, ostały się do naszych czasów tylko dwa w miarę duże i zwarte kompleksy leśne: licząca ok. 50 tys. ha Puszcza Kampinoska i prawie pięciokrotnie od niej mniejsza Puszcza Bolimowska.
Ta ostatnia tworzy w przybliżeniu wielki trójkąt o bardzo poszarpanych bokach,
w którego wierzchołkach tkwią Skierniewice, Żyrardów i Nieborów.
Niegdyś tęj część Mazowsza pokrywały „pełne zwierza bory” – puszcze: Bolemowska Korabiowska, Wiskicka i Jaktorowska - te prawdziwe. Dzisiejsze drzewostany Puszczy Bolimowskiej nie są nawet „spadkobiercami” dawnych przepastnych kniei, wyrosłymi w ciągu wielowiekowych przemian leśnych pokoleń; one po prostu znajdują się w tym samym miejscu. Sadzone, w znakomitej większości ludzką ręką, zatraciły już dawno swój pierwotny, puszczański charakter. Towarzyszące im trzęsawiska i bagna wyschły, śródleśne jeziorka znikły, na miejscu dawnych borów pojawiły się tu i ówdzie enklawy pól uprawnych.
Dzisiejsza Puszcza Bolimowska jest puszczą już tylko z nazwy. Pokrywająca ją sieć dróg i linii oddziałowych z opatrzonymi numerami słupkami sprawia, iż na dobra sprawę trudno się w niej zgubić. Trudno zresztą przejść dziś „kawałek lasu”, nie natykając się na turystów, wczasowiczów, grzybiarzy, rolników czy robotników leśnych. Lasy Bolimowskie są lasami gospodarczymi, rozbrzmiewającymi nie tyle „rykiem zwierza”, co stukotem siekier, warczeniem pił spalinowych, ciągników i skrzypieniem walących się drzew. Liczne zręby, uprawy i młodniki „pod sznurek”, świadczą wyraźnie o tym, iż działalność ludzka odciska się tu bardzo wyraźnie, sprawiając, że w dzisiejsza Puszcza Bolimowska w niektórych miejscach coraz bardziej przypomina plantację drzew.
Mimo tak widocznych nieciekawych akcentów naszych czasów, Puszcza Bolimowska zasługuje na szczególną uwagę: wraz z przecinającą ją doliną fantastycznie wijącej się Rawki, otaczającymi ubogimi polami, rozsianymi starymi puszczańskimi wioskami stanowi, utworzony w 1986r.,liczący dziś 23 130ha,
BOLIMOWSKI PARK KRAJOBRAZOWY
Na równinnych, piaszczystych i suchych terenach Parku bogactwo przyrodnicze koncentruje się wokół wody, jaką rośliny i zwierzęta mogą znaleźć przede wszystkim w dolinie Rawki, w dolinkach małych rzeczek i strumyczków, w oczkach wodnych, torfowiskach, bagnach, na podmokłych łąkach i pastwiskach.
Rawka jest już ostatnią rzeką Polski środkowej, która niemal w pełni zachowała swój naturalny charakter. W jej w miarę czystych wodach żyje około 25 gatunków ryb, m. in. płoć, kleń, szczupak, miętus, okleja, leszcz, brzana, a także głowacz białopłetwy czy strzebla potokowa - gatunki bardzo rzadkie i chronione, spotykane raczej w bystrych górskich potokach, niż w rzekach nizinnych.
Dolina rzeki o wyraźnych, często urwistych, zwanych „oberwankami”, zboczach to najprawdziwszy kręgosłup Parku. Wypełniona starorzeczami, oczkami wodnymi, rozległymi, bogatymi łąkami i pastwiskami, gęstymi zaroślami, zapustami, trzcinowiskami i bagnistymi olsami stanowi doskonały korytarz ekologiczny, w którym spotkać można niemal wszystkich przedstawicieli fauny i flory Bolimowskiego Parku.
Świat roślinny Parku jest nieprawdopodobnie bogaty.
Spośród około 2 200 gatunków roślin naczyniowych Polski, tu występuje niemal połowa. Są to nie tylko gatunki charakterystyczne dla Polski środkowej, lecz także właściwe dla pogórza czy okolic nadmorskich.
W Parku Bolimowskim dominują lasy. Z pozoru jednolite i nieciekawe, tworzą w rzeczywistości mozaikę różnorodnych drzewostanów sosnowych z niewielkimi domieszkami brzozy, czasem osiki; pojedynczo występują w nich dąb, grab, lipa i klon, rzadko jesion. Sośniny te pokrywają duże powierzchnie o ubogich glebach, często porolnych. Żyźniejsze miejsca porastają fragmenty świetlistych grądów lub resztki starych, ponad 150-letnich dąbrów, będących wspomnieniem dawnej świetności. W podmokłych zagłębieniach teren, wzdłuż cieków wodnych, wokół oczek i starorzeczy wykształciły się olsy.
Pod okapem drzewostanów - w podszycie i runie, a także w nadrzecznych zaroślach i szuwarach, na śródleśnych polanach, bagniskach i wyrobiskach torfowych, na podmokłych łąkach i pastwiskach kryje się olbrzymie bogactwo i różnorodność flory Parku. Znaleźć tam można m.in. ponad 40 gatunków objętych ochroną i ponad 100 uznanych za zagrożone i ginące. Należą do nich np. rzadkie już w tej części Polski widłaki, tworzące niewielkie płaty, czy też pojedynczo rosnące kolorowe storczyki. Dość licznie występuje, widywany raczej w miejskich parkach, niż w lasach, oplatający drzewa i wysoko wspinający się bluszcz pospolity. Na wielu pniach spotkać można porosty, świadczące o czystości powietrza (!). Wśród gatunków rzadkich bądź chronionych występują m. in.: najmniejsza na świecie roślina kwiatowa - wolffia bezkorzeniowa, którą znaleźć można w jednym ze starorzeczy Rawki, a także „żarłoczna” rosiczka okrągłolistna, czy też trujący wawrzynek wilczełyko - pięknie kwitnący wiosną i tworzący w kilku miejscach nawet małe skupiska. Do bardzo rzadkich już dziś roślin należy także pachnąca kumaryną turówka wonna, którą każdy kojarzy raczej z Puszczą Białowieską, niż z lasami Polski środkowej. Z innych - niegdyś dość pospolitych, a znajdujących przy tym zastosowani praktyczne, warto wspomnieć m.in.: pierwiosnkę lekarską, marzankę wonną, kopytnika pospolitego, naparstnicę zwyczajną, mącznicę lekarską, czy wreszcie bagno zwyczajne, zwane popularnie „bagnem na mole”, którym niegdyś właśnie odstraszano mole.
Rośliny rzadkie i chronione, będące niewątpliwie ozdobą Parku, występują na ogół na rozproszonych, czasem wręcz pojedynczych stanowiskach. Ich ilość nieustannie maleje - w miarę jak nieubłaganie ubożeje nasze środowisko przyrodnicze.
Do roślin chronionych należy również pospolita w Parku (i będąca jego symbolem) konwalia majowa. Pomimo iż pokrywa ona nieraz duże połacie lasu, tworząc tzw. „konwaliowiska”, jest również rośliną ustępującą.
Fauna Bolimowskiego Parku jest równie bogata jak jego flora. Największym i najwspanialszym zwierzęciem jest łoś. Spotkać go można na dobrą sprawę wszędzie - przechadzającego się wzdłuż Rawki lub jej dopływów, w nadrzecznych zapustach, lub żerującego na leśnych uprawach. Łoś jest gatunkiem wędrownym - nieustannie przemieszcza się, zmieniając żerowiska i „miejsca postoju”. Trudno powiedzieć, czy zadomowił się na stałe w Puszczy Bolimowskiej. Prawdopodobnie większość osobników przybywa z Puszczy Kampinoskiej i zatrzymuje się tu na jakiś czas w swej nieustającej wędrówce.
Gatunkiem bardzo rzadkim i na pewno przechodnim jest jeleń europejski. Pojedyncze osobniki, głównie męskie, pojawiają się czasem na krótko w leśnych ostępach Parku, podczas swej wędrówki z Puszczy Kampinoskiej na południe, zapewne w kierunku Lasów Spalskich. Na zadomowienie się, choćby krótkotrwałe, w Puszczy Bolimowskiej jelenie nie mają raczej szans. Choćby dlatego, że przeszkadza im w tym obfitość innej zwierzyny - ruchliwych saren i danieli, a także licznych i wszędobylskich dzików. Kochające spokój i ciszę jelenie nie lubią gdy ktoś inny „kręci” im się po lesie. Daniele, przybyłe do Europy z Azji Mniejszej są jedną z osobliwości Puszczy Bolimowskiej. Sprowadzone tu w XVIIw., znalazły doskonałe warunki i zadomowiły się na stałe. Ich stado, zwane „chmarą” ocenia się na 25 – 30 sztuk.
Z innych ssaków, żyjących w Parku warto m.in. wymienić: zająca, dzikiego królika, wiewiórkę, piżmaka amerykańskiego, jeża. lisa. borsuka, jenota, kunę leśną, wydrę, rzęsorka rzeczka - jedynego w Polsce jadowitego ssaka oraz bobry, introdukowane w dolinie Rawki w 1983 roku (4 osobniki dorosłe i 3 młode). Dziś populację ich szacuje się na około 25 – 30 rodzin. Nie wznoszą one tam i nie budują żeremi z powodu zbyt szybkiego nurtu rzeki, lecz gnieżdżą się w norach wykopanych w wysokich piaszczystych brzegach Rawki. Pojawiają się także w dolnych odcinkach jej dopływów, gdzie można zauważyć ich pierwsze konstrukcje inżynierskie. Ślady żerowania bobrów widoczne są wzdłuż całej Rawki. Wszędzie spotkać można poobgryzane i pościnane drzewa, a czasem nawet całe bobrowe zręby.
W 1995r. pojawiły się w Parku pierwsze, zbiegłe z Puszczy Kampinoskiej rysie.
Bardzo liczny i urozmaicony świat ptasi Parku liczy ponad 130 gatunków. Są wśród nich: łabędź niemy, żuraw, budujący efektowne gniazda remiz, derkacz, orlik krzykliwy, błotniak (?) czy błękitnie upierzony zimorodek, który zadomowił się w dolinie Rawki.
Na osobną uwagę zasługuje bocian czarny - ptak w Europie Zachodniej już nie występujący, który na terenie Puszczy Bolimowskiej założył 3 gniazda. Jego kuzyn - bocian biały - jest o wiele liczniejszy. Przeprowadzona w 2004r. inwentaryzacja wykazała 75 gniazd zasiedlonych przez .......osobniki dorosłe i ... młode.
Ciekawie również przedstawia się entomofauna Parku. W trakcie badań entomologicznych, przeprowadzonych w latach 1992-94 przez Uniwersytet Łódzki - głównie w dolinie Rawki i jej dopływu Grabinki - stwierdzono występowanie 656 gatunków owadów, wśród nich 67 gatunków rzadkich i interesujących. Zaliczają się do nich efektowne motyle: paź królowej, witeź żeglarz, mieniak stróżnik, a także liczne biegacze oraz chrząszcze, np.: kozioróg dębosz czy groźnie wyglądający rohatyniec. Znaleziono również motyle znajdujące się na Czerwonej Liście : Acathopsyche citra i Spatalia argentina - wymieniany jako gatunek w Polsce już nie występujący. Zatem dolina rzeki Grabinki, gdzie odkryto go, jest obecnie jedynym stanowiskiem tego motyla w kraju.
Do innych „nowości” należy zaliczyć chrząszcza Aderus penatatomus, nigdy dotąd w Polsce nie odnotowanego i bardzo rzadkiego w Europie Środkowej.
Skutecznej ochronie najwartościowszych przyrodniczo terenów oraz zachowaniu „bioróżnorodności” służą rezerwaty:
„Rawka” (utw. w 1983r.) o pow. 464 ha, obejmujący koryto rzeki Rawki i pasy gruntu o szer. 10 m. wzdłuż brzegów.
„Ruda - Chlebacz” (utw. w 1980r.), o pow. 12 ha położony przy Pd/Wsch. krawędzi doliny Rawki, w pobliżu granic miasta Skierniewice, to cenny las olchowy z wieloma gatunkami chronionymi. Znajduje się tam m.in. kilka stanowisk (jedyne w Polsce środkowej!) bardzo rzadkiego widłaka wrońca. Mimo bliskości siedzib ludzkich i ruchliwych dróg „Ruda - Chlebacz” jest doskonałą ostoją zwierzyny. Spotkać można tam np. łosia, sarnę, lisa i całe watahy dzików, zażywających błotnych kąpieli.
„Kopanicha” (utw. w 1980r.), o pow. 42 ha wypełnia podmokłe zagłębienia przy Pd/Wsch krawędzi doliny Rawki. Porastają je drzewostany właściwe dla torfowisk i terenów bagiennych. Wśród roślin runa występuje wiele gatunków chronionych, m.in. lilia złotogłów, żurawina błotna, borówka bagienna, bagno zwyczajne, widłak jałowcowaty.
„Puszcza Mariańska” (utw. w 1983r.) o powierzchni 120 ha to świetlisty grąd z domieszką sosny, o runie bogatym w wiele gatunków roślin takich jak np.: zawilce, widłaki, przylaszczki.
„Siwica” (utw. w 1998r.) to prawdziwy ptasi raj. Obejmuje on około 70 ha podmokłych łąk, bagnisk i wypełnionych wodą starych wyrobisk po torfie. Teren ten jest praktycznie niedostępny dla człowieka. Nic więc dziwnego, iż upodobała go sobie zwierzyna i rozliczne ptaki. Spotkać tam można m.in. kilka gatunków kaczek, dwa gatunki perkoza, a także bekasa kszyka, derkacza, czaplę siwą i bąka oraz łabędzia, który ostatnio wyprowadza udane lęgi. Czasem na przelotach „Siwicę” odwiedzają dzikie gęsi i żurawie.
„Dolina Grabinki” - rezerwat projektowany o pow. ok.60 ha., w wąskiej, malowniczej dolince rzeczki Grabinki, wypełnionej lasami grabowymi i olchowymi. Zaobserwowano tam ciekawe, reliktowe zbiorowiska roślinne i ponad 130 gatunków roślin, a wśród nich wiele rzadkich i chronionych. Grabinka jest ciekiem okresowym, cechującym się olbrzymią zmiennością. W okresie przyborów niesie stosunkowo dużo dobrze natlenionej wody, w czasie suszy zmienia się w ciąg drobnych, zanikających oczek i kałuż o zróżnicowanych warunkach środowiskowych. Chwiejność tego typu ekosystemów wymusza na żyjących w nich gatunkach dostosowanie się do swoistych „strategii rozwojowych”. Występują w nich zatem gatunki nie spotykane w innych typach zbiorników wodnych. Okresowe wysychanie Grabinki pogłębia dodatkowo zjawisko stałego obniżania się poziomu wód gruntowych, połączone z niekorzystnymi skutkami melioracji. Można założyć, iż potok Grabinka stanowi modelowy przykład takiego typu środowiska, należy zatem dążyć do tego, aby pozostało ono w niezmienionej formie.
Prawdziwym ewenementem Parku są polany Puszczy Bolimowskiej - niespotykane nigdzie indziej w środkowej Polsce rozległe, śródleśne podmokłe łąki i pastwiska. Powstałe przed wiekami wciąż zachwycają swą „innością” i kontrastującą z otaczającym lasem „świetlistością”. Dziś są swoistym zabytkiem przyrodniczo-kulturowym, pamiątką po bujnie rozwijającym się w tej części Mazowsza budnictwie. Budnicy byli ludźmi wolnymi. Żyli w lesie i z lasu. Rąbali puszczę i przerabiali drewno na popiół, węgiel drzewny, potaż, dziegieć, smołę, terpentynę, kalafonię, garbniki i dziesiątki innych produktów.
Po budnictwie i budnikach nie pozostały żadne zabytki ani trwałe pamiątki oprócz „Bud” w nazwach wielu wsi i ... przekształconego krajobrazu! Polany bowiem nie zarastały ponownie lasem, lecz służyły jako łąki i pastwiska (niektóre wyłącznie dla turów) Regularne koszenie i wypasanie uchroniło je przed inwazją drzew i krzewów. Duża wilgotność umożliwiała rozwój bogatej i różnorodnej roślinności. Niezmienny, trwający nieraz przez całe stulecia, sposób użytkowania sprawił, iż na polanach wykształciły się specyficzne, bardzo rzadkie i zarazem ciekawe zespoły roślinne. Znajduje się tam 20 gatunków roślin chronionych i 25 umieszczonych na „czerwonej liście” zagrożonych wyginięciem. Oddalone od siedzib ludzkich, otoczone lasem, pocięte rowami, pełne zabagnień, oczek i zbiorników wodnych, polany stały się doskonałą ostoją zwierzyny.
Niestety, cały ten sielski obraz świetlistych śródleśnych łąk, pełnych szumu traw, bujnego kwiecia i wszelkiego zwierza powoli kurczy się i znika. Zaniechanie koszenia i wypasu oraz gwałtowne osuszanie polan powoduje, iż ubożeją i zaczynają zarastać lasem, tracąc bezpowrotnie swoją dawną urodę.
Zainicjowane w 1997 roku przez Dyrekcję Parku, Nadleśnictwo Skierniewice i Fundację EcoFundusz prace renaturalizacyjne na polanie Siwicy (budowa zastawki na cieku wodnym, wykaszanie łąk i turzycowisk, wycinanie zarośli wierzbowych, wydanie publikacji tematycznych) kontynuowane są obecnie przez Nadleśnictwo Skierniewice.
|
|
BPK 